به گزارش پایگاه اطلاع رسانی محراب، مساجد علاوه بر این که نقش خود را به عنوان یک نهاد موفق اجتماعی در طول حیات ارزشمند خویش به خوبی ایفا کرده اند به صورت فردی نیز زمینه تمسک و بهره مندی از رفتارهای اجتماعی، شخصی و خانوادگی و همچنین بهره مندی از سبک و سیاق زندگی معنوی و اسلامی در این امور را از طریق مبلغان، روحانیون و عالمان وارسته دینی در قالب سخنرانی، وعظ و خطابه در منابر مساجد که یکی از عناصر و اجزاء مهم مساجد در انتقال پیام ها محسوب می شوند، فراهم کرده اند. علاوه بر آن، عمده محتوای متون و منابعی که توسط آنان مورد بهره برداری قرار می گرفت آیات، احادیث و روایات برگرفته از سخنان گهربار پیشوایان، بزرگان و عالمان دینی است و بسیاری از این مباحث به امور مربوط به سبک و شیوه زندگی یک فرد مسلمان و چگونگی برگزیدن رفتاری مناسب و شایسته برای زندگی در یک جامعه اسلامی است در همین راستا و به منظور بررسی نقش مساجد در تحول و اصلاح فرهنگ با حجت الاسلام والمسلمین سعید بهمنی، عضو هیئت علمی پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی به گفتگو نشسته ایم که حاصل آن از نظرتان می گذرد.
-آیا مسجد در نگاه قرآن کریم می تواند زمینه ساز اصلاح فرهنگ شود؟
مسجد در تبیین سبک زندگی و فرهنگ اسلامی نقش تاثیر گذاری دارد و می تواند چارچوب زندگی فردی و اجتماعی انسان ها را شکل دهد. مسجد علاوه بر اینکه مرکز عبادت است و بندگان خدا می توانند به صورت متمرکز با خدای تعالی در این مکان الهی ارتباط داشته باشند زمینه ساز این مسئله است که آموزه های الهی و فرهنگ غنی اسلامی در وجود بندگان خدا محقق شود.
دومین ویژگی مسجد این است که بندگان خدا با هدف عبودیت و پرستش خداوند متعال در این مکان تجمع می کنند و همه با هم رو به قبله واحد و هماهنگ خدا را پرستش می کنند. این عبادت همگانی نوعی تعالی و اجتماعی بودن را تشدید می کند به گونه ای که عالمان دینی می گویند که اصل نماز به جماعت است. تاکید اسلام بر این است که انسان علاوه بر عبادت برای احوالپرسی و دیدن برادر دینی خود در مسجد حضور یابد و دوشادوش برادر دینی خود هم به سمت قبله صف آرایی کنند.
این وحدت و همگرایی عواطف را در انسان ها احیا می کند و تداوم می بخشد و سبب می شود که مومنان به ویژه آنها که دچار درون گرایی هستند، به زندگی اجتماعی روی آورند. انسان در تعاملات جمعی و تجمعات انسان زنده دل می شود و از افسردگی و خمودگی دور می شود. علاوه بر آن انسان، آگاهی اجتماعی جدیدی کسب می کند و موقعیت های جدیدی به دست می آورد و اینها بر زندگی، مختصات اجتماعی، تعاملات و وضعیت افراد اثرگذار است.
کسی که هر روز با بقیه مومنین تجدید عهد می کند و آنها را می بیند و موقع حادثه و کار با آنها در تماس است قطعا با کسانی که در اجتماع نیستند و در چنین مراکزی دینی رفت و آمد ندارند، متفاوند. مسجد به عنوان محور و مرکز، مولدی برای شکل دهی سبک زندگی اسلامی در افرایش آموزه های دینی و معنوی انسان ها است.
- در گذشته مسجد، مرکزی برای بهره گیری مردم از آموزه های دینی، رفع مشکلات و رسیدگی و پیگیری مسائل جامعه به شمار می آمد امروز این بهره مندی از جایگاه و ظرفیت مسجد چگونه میسر می شود؟
امروز مردم در بهره مندی از ظرفیت مسجد، دچار مشکل و غفلت هستند. انسان ها زمانی که برای عبادت در مسجد حضور می یابند، خوب است زمانی را هم برای بهره مندی از دیگر کارکردهای مسجد اختصاص دهند. پیوند با مسجد راهبرد انسان ها را جهت می دهد. زیرا موجب می شود که از الزامات کلام الهی بهره مند شوند.
-نگاه قرآن کریم به مسجد چگونه نگاهی است؟
قرآن کریم نگاه بسیار دقیق و والایی نسبت به مسجد دارد به گونه ای که می فرماید: «لَّمَسْجِدٌ أُسِّسَ عَلىَ التَّقْوَى مِنْ أَوَّلِ یَوْمٍ أَحَقُّ أَن تَقُومَ فِیهِ فِیهِ رِجَالٌ یحُِبُّونَ أَن یَتَطَهَّرُواْ وَ اللَّهُ یحُِبُّ الْمُطَّهِّرِین».
"هرگز در آن [مسجد] نایست [زیرا] مسجدى که از روز اول بر تقوا بنا شده شایستهتر است که در آن نماز کنى. در آن جا مردانى هستند که دوست دارند خود را پاک سازند، و خدا کسانى را که خواهان پاکىاند دوست مىدارد و کسانى [هستند] که مسجدى اختیار کردند که باعث زیان زدن و کفر و پراکندگى میان مؤمنان است." بنابراین کسانی که در مسجد حاضر می شوند انسان های پاکیزه و اهل تقوا هستند.
با اندکی تأمل در آیات قرآن می توان به وضوح پی برد که قرآن با داشتن پندهایی در قالب گفتمان و شرح وقایع عبرت آموز تاریخی و قصه هم توجه کودک و نوجوان را به خود جلب می کند و هم دارای لحن و کلامی است که می توان از آن در ارائه بهتر مطالب بهره برد. این مفاهیم ارزشمند که در قالب های مختلف در سطح مساجد ارائه می شوند و زمینه هایی برای پربار شدن برنامه های معنوی مساجد هستند.